Chị Hồng Vân hiện là Giám đốc Công ty TNHH khổ qua rừng Hiệp Vân, một doanh nghiệp đi sau nhưng đang có mức phát triển nhanh và chiếm thị phần đáng kể ở phía Nam về các sản phẩm liên quan đến khổ qua rừng.

Đang công tác tại Trung tâm Bồi dưỡng chính trị TX. Long Khánh, chị Trần Thị Hồng Vân, 37 tuổi quyết định nghỉ việc, bắt tay khởi nghiệp với cây khổ qua rừng. Loại cây mọc hoang dại trong các lô cao su, vườn cây ăn trái ngày nào giờ đây trở thành cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế bất ngờ.

Cơ duyên với loại cây hoang

Bên bình trà khổ qua có vị đắng dịu rồi ngọt hậu, Hồng Vân cho biết, chị chính thức nghỉ việc Nhà nước được 5 tháng nay. Theo dự định của chị Vân, đến cuối năm nay, Công ty Hiệp Vân sẽ chào hàng thêm 3 sản phẩm hoàn toàn mới làm từ khổ qua rừng là kem khổ qua (kem làm đẹp), viên tiểu đường hoàn và cao khổ qua.

Nói về cơ duyên đến với cây khổ qua rừng, chị Vân kể, khoảng năm 2015, một lần chồng chị là anh Lê Thanh Hiệp đi vào rẫy của gia đình, tình cờ thấy có nhiều dây khổ qua mọc hoang đang cho trái. Tiện tay, anh hái mang về khoảng 2kg. Tối đó, cả nhà ăn một nửa, còn một nửa chị nhờ mẹ đem đi muối chua. Vốn làm nghề muối dưa lâu năm, mẹ chị Vân cắt khổ qua thành lát, cho thêm dấm, tỏi và một số gia vị đem ngâm. Hai ngày sau, gia đình đem ra ăn, ai cũng tấm tắc khen vì mùi vị của nó rất lạ, vừa đắng, vừa chua, vừa cay ăn xong lại ngòn ngọt ở cổ, không giống với bất cứ một sản phẩm muối chua nào. “Lúc đó, mình đã nghĩ ngay đến việc bổ sung thêm món khổ qua muối chua vào thực đơn cho mẹ bán mỗi ngày. Nghĩ rồi làm. Nhưng vì sản phẩm mới nên ít người biết và cũng ít người dám mua thử, nên ế. Ăn thì không hết, để lâu thì mất ngon, mình đem đi biếu bạn bè, hàng xóm và đề nghị họ cho ý kiến về sản phẩm. Người thì nói thêm ớt, người thì giảm độ mặn, người lại cho ý kiến thêm tỏi. Trung hòa các ý kiến đó, mẹ mình cho ra đời công thức khổ qua muối chua và công thức đó gần như được giữ nguyên đến hiện tại”, chị Hồng Vân nhớ lại sản phẩm khổ qua đầu tiên trên con đường khởi nghiệp nhiều may mắn của mình.

Cùng với món khổ qua muối chua, chị Vân làm thêm các sản phẩm khác như khổ qua xá xíu, đọt khổ qua, trà khổ qua… Lượng khách hàng cũng dần tăng và tình trạng “cháy hàng” bắt đầu xuất hiện, chủ yếu vì nguồn cung không ổn định. Năm 2016, chị Vân mua 1 ha đất và bỏ ra gần 300 triệu trồng khổ qua rừng. Thay vì để dây leo dưới mặt đất, chị thiết kế luống trồng khổ qua như trồng dưa leo. Thời gian đầu, cây khổ qua cho trái tốt, sản phẩm thu hoạch được bán tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Cần Thơ. Tuy nhiên, do đánh giá sai nhu cầu thị trường, vì trồng đại trà cùng lúc diện tích lớn nên thu hoạch không kịp, hàng làm ra tiêu thụ không hết. “Nhu cầu thị trường lúc ấy khoảng 100kg/ngày và cuối tuần thì 200kg/ngày, trong khi vườn của tôi thu hoạch 300 – 400kg/ngày nên hàng bán không kịp”, chị Vân giải thích.

“Thất bại là mẹ thành công” bởi chị Vân sớm nhìn ra thị trường tiềm năng rộng lớn cho sản phẩm khổ qua chế biến. Ngay sau đó, chị và gia đình nhanh chóng bắt tay thành lập cơ sở chế biến khổ qua. Vườn khổ qua 1 ha, chị chia ra nhiều đợt xuống giống để dễ thu hoạch và đáp ứng nhu cầu có hàng quanh năm. Cùng với đó, số trái tươi bán không hết chị đem làm xá xíu, cắt lát sấy khô làm trà. Dây khổ qua sau khi tàn cũng được thu gom, rửa sạch sấy làm trà dây, trà túi lọc. Tất cả dòng sản phẩm này đều mang thương hiệu khổ qua rừng Hiệp Vân.

Chị Trần Thị Hồng Vân giới thiệu sản phẩm trà túi lọc làm từ khổ qua rừng
Chị Trần Thị Hồng Vân giới thiệu sản phẩm trà túi lọc làm từ khổ qua rừng

Để tiếp cận người tiêu dùng, chị một mặt phát triển kênh bán hàng ở các chợ, qua bạn bè, qua mạng xã hội; một mặt chị tích cực tham gia giới thiệu sản phẩm với đối tác ở các hội chợ. Nhờ đó, sản phẩm khổ qua rừng Hiệp Vân được phổ biến rộng hơn, khách hàng cũng tăng theo.

Trong quá trình trồng khổ qua, do thiếu kinh nghiệm, chị cũng phạm sai lầm. Cụ thể, ở vụ thứ 2, chị Vân sử dụng phân hóa học thúc cây ra trái để mong nhanh thu hồi vốn. Tuy nhiên, trái không ra nhiều hơn mà cây lại bị teo lá, còi cọc. Sau vụ mùa bị lỗ nặng đó, chị Vân quyết định “chia tay” phân hóa học và tìm tòi áp dụng kỹ thuật trồng khổ qua rừng theo hướng hữu cơ. Đó là dùng phân bò ủ trộn với tro, trấu, xơ dừa để bón cho cây. Cùng với đó, chị áp dụng phương pháp phun tỏi pha với rượu, treo long não để phòng trừ các loài ruồi đục trái, sâu ăn lá. Nhờ đó, cây phát triển tốt, lá không bị quăn và trái thối do bị ruồi châm cũng giảm. “Trồng khổ qua theo hướng hữu cơ mình thu được sản phẩm sạch nhưng tốn khá nhiều chi phí và công sức. Nhưng cũng nhờ chuyển hướng, mình rút ra được kinh nghiệm là nếu thu hoạch trái, cây sẽ nhanh tàn. Còn nếu muốn thu đọt (ngọn) sẽ không được hái trái. Từ đó mình phân chia diện tích trồng cho hợp lý”, chị Vân chia sẻ.

Canh tác hữu cơ, đa dạng sản phẩm chế biến

Hiện tại, trung bình mỗi ngày, vườn khổ qua gia đình chị Vân thu hoạch khoảng 300kg trái, đáp ứng 1/4 nhu cầu thị trường khu vực TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, miền Trung, miền Tây. Tuy nhiên, nhu cầu đang tăng nhanh nhưng sản lượng vườn khổ qua của gia đình không thể tăng. Trước bài toán nan giải đó, chị Vân vận động bà con vào các vườn trái cây, lô cao su hái trái, cây khổ qua về bán cho công ty nhưng sản lượng vẫn không nhiều. Tiếp đó, chị thuyết phục một số hộ nông dân trồng khổ qua rừng cung cấp cho công ty. Để tạo niềm tin, chị cung cấp giống, hướng dẫn cách trồng và chăm sóc theo hướng hữu cơ đồng thời cho ứng trước mỗi sào 10 triệu đồng làm chi phí ban đầu. Sản phẩm sau thu hoạch được công ty vào tận vườn thu mua.

Vợ chồng chị Vân bên vùng trồng khổ qua rừng của HTX rau hữu cơ Nhà tui
Vợ chồng chị Vân bên vùng trồng khổ qua rừng của HTX rau hữu cơ Nhà tui

Quá trình hợp tác diễn ra tương đối thuận lợi, nhưng một số thời điểm chị Vân nhận thấy, có hộ trồng theo hướng hữu cơ hoàn toàn, sản phẩm đảm bảo, nhưng một số hộ lại không. Bên cạnh đó, một số hộ khi thấy giá đọt khổ qua cao trong một vài thời điểm nhất định (như Tết, lễ nhu cầu mua đọt ăn lẩu tăng, người dùng chấp nhận mua giá cao), nông dân tự ý bán đọt cho khách làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trái và sản lượng. Năm 2017, sau khi nâng cấp cơ sở chế biến lên thành Công ty TNHH khổ qua rừng Hiệp Vân, chị Vân đứng ra ký hợp đồng trồng và tiêu thụ khổ qua rừng với 3 HTX xã, gồm: HTX rau sạch Xuân Phú, HTX rau sạch Suối Cát, HTX rau hữu cơ Nhà tui và hơn 10 hộ nông dân khác để ổn định diện tích vùng nguyên liệu hơn 20 ha. “Hiện tại, công ty không còn ứng trước 10 triệu đồng như trước nữa mà nhiều hộ nông dân chủ động đến xin trồng khổ qua rừng bán cho công ty “, chị Vân cho hay và cho biết hiện mức giá thu mua ổn định cho nhà vườn là 5.000/kg dây và 25.000 đồng/kg trái khổ qua rừng.

Hiện cơ sở của chị Vân có hơn 10 dòng sản phẩm cả tươi và khô được làm từ khổ qua, chủ lực vẫn là trà (trà dây, trà trái, trà túi lọc), khổ qua muối chua và khổ qua xá xíu. Mỗi sản phẩm được chế biến theo một công thức riêng. Với sản phẩm kem khổ qua sắp ra mắt, chị Vân hợp tác với một số chuyên gia Đông y, Tây y để pha trộn các loại dược liệu thiên nhiên theo một công thức nhất định. Chị Vân đang rất kỳ vọng vào sản phẩm mới này.

Một sản phẩm hút khách thời gian gần đây là khổ qua nhồi thịt, khổ qua nhồi cá cung cấp cho các nhà hàng với số lượng lớn, trong một thời gian rất ngắn. Chẳng hạn khách từ TP. Hồ CHí Minh đặt khổ qua nhồi thịt dưới 100kg chỉ cần gọi điện trước 2,5 giờ là có. Ở Long Khánh chỉ cần gọi trước 30 – 45 phút.

Về giá cả các sản phẩm, theo chị Vân, do đơn vị hợp đồng trực tiếp với đối tác địa phương, không qua trung gian, không tốn nhiều chi phí vận chuyển nên giá “mềm” hơn so với các sản phẩm cùng loại trên thị trường từ 50.000-100.000 đồng/sản phẩm. Cụ thể, trà khổ qua rừng khô xắt lát hiện có giá 300.000 đồng/kg; trà khổ qua túi lọc 60.000 đồng/hộp có 25 túi; trà đọt khổ qua rừng 70.000 đồng/kg, khổ qua xá xíu 400.000/kg …

“Tuần rồi tôi mới xuống làm việc với Công ty Nam Châu Sơn (TP. Biên Hòa), Giám đốc công ty hứa sẽ đưa tất cả các sản phẩm mà công ty đang có vào hệ thống cửa hàng Sạch Mart và Nam Châu Sơn. Vingroup cũng đặt vấn đề năm 2019 đưa một số sản phẩm vào hệ thống siêu thị này. Hiện một số sản phẩm của công ty đã có mặt ở Mỹ, Úc. Ngoài ra, có 3 công ty xuất nhập khẩu tại TP. Hồ Chí Minh đã tìm đến công ty đặt vấn đề hợp tác, họ đã test sản phẩm, tham quan vùng nguyên liệu, gửi hàng hóa đi nhiều nước trên thế giới và đang chờ kết quả”, chị Vân phấn khởi thông báo.

Nguồn: Báo Lao Động Đồng Nai (http://laodongdongnai.vn/Kinh-te/Doanh-nghiep/6EA616/khoi-nghiep-tu-kho-qua-rung.aspx)